133- دو گفتار:در شرح حال و بررسی مکتب فکری و روش‌شناسی زنده یاد دکتر حسین عظیمی

 

 

بــه نـام  خـداونـد  بـسـیار بخــش

خردبخش ودین‌بخش ودیناربخش

 ***

 دو گفتار:

 در شرح حال و بررسی مکتب فکری و روش‌شناسی زنده یاد:

دکتر حسین عظیمی آرانی

 ***

 به اهتمام:

حجت الاسلام حبیب‌الله سلمانی آرانی

خسرو نورمحمدی

 

گفتار اول:

شرح حال دکتر حسین عظیمی آرانی

تولد و تحصیلات

دکتر حسین عظیمی آرانی، فرزند حاج علی محمد، در سال 1327 در کوی دهنو آران و در خانواده‏ای که پدر به کار کشاورزی و مادر به قالی‌بافی و خیاطی و تعلیم قرآن اشتغال داشتند، دیده به جهان گشود. 5 سال بیشتر نداشت که وارد مدرسه شد. مدیر وقت مدرسه دولتی، آقای نظام‌الدّین فقیهی (شیخ الاسلام کوچک) سن کم و تأخیر او را به خاطر تیزهوشی و استعدادش نادیده گرفت و او را در کلاس اول نشاند. مقطع ابتدایی را خواند و پس از قبولی در امتحان نهایی ششم ابتدایی، با نمرات ممتاز دورة اول متوسطه را در دبیرستان نظام وفا آران و دورة دوم متوسطه در رشته ریاضی را در دبیرستان پهلوی (امام خمینی) کاشان در سال 1344 به پایان برد و دیپلم ریاضی گرفت. همان سال در کنکور سراسری شرکت کرد و در رشته اقتصاد دانشگاه تهران قبول و مشغول به تحصیل شد. دوره‏های کارشناسی در رشتة اقتصاد و کارشناسی ارشد را در رشتة اقتصاد و توسعه با رتبة ممتاز به پایان رسانید. به دلیل کسب رتبه ممتاز علمی، موفق به اخذ بورس تحصیلی دانشگاه آکسفورد انگلستان گردید. با سفر به انگلستان و ورود به یکی از قدیمی‌ترین و معتبرترین دانشگاه‏های جهان، به ادامه تحصیل در مقطع دکترا در رشته اقتصاد توسعه پرداخت. در سال 1359 (1980 م.) از رساله دکترای خود در موضوع «بررسی رابطه رشد اقتصادی، توزیع درآمد و فقر با توجه به مسائل ایران» با درجه عالی دفاع کرد.

بنابر نقل دوستان و همکلاسی‏ها و همدوره‏ای‏ها، دکتر عظیمی از سال اول مدرسه، شاگرد اول و ممتاز و مورد توجه معلمانش بود. در دوره دبیرستان، آقایان سیدجواد بنی‏طبا، پوربابایی و توسلی - که خوشنام‏ترین و بهترین دبیران دبیرستان‏های نظام وفا آران و پهلوی کاشان بودند - او را گرامی می‏داشتند و در برخی موارد در حل مسائل ریاضی از او کمک می‏گرفتند. کسی در این دو مقطع آموزشی، کتاب درسی در دست دکتر عظیمی ندید.

در دوره تحصیل در دانشگاه هم مسئولان دانشگاه تهران بارها از او و خانواده‏اش تجلیل کردند.

مسئولیت‏ و تدریس

فعالیتهای شغلی دکتر عظیمی همراه با تحصیل و بلافاصله پس از دریافت لیسانس شروع شد. ایشان در ابتدا در مؤسسة تحقیقات اقتصادی دانشکدة اقتصاد دانشگاه تهران شروع به کار کرد (1348). چند سالی در این مؤسسه مشغول تحقیق و بررسی در مسائل اقتصاد ایران بود و ضمناً تدریس دانشگاهی خود را به عنوان دستیار آموزشی از سال 1349 آغاز نمود.

از سال 1354 چند سالی را به عنوان محقّق و مدرّس در مرکز برنامه‌ریزی ایران که وابسته به سازمان ملل و سازمان برنامه بود، به کار اشتغال ورزید.

پس از دریافت درجة دکترا، در سازمان برنامه و بودجه مشغول به کار شد و در سطوح مختلف کارشناسی، معاونت دفتر، ریاست دفتر، مشاور معاون و ریاست و عضویت در ستاد مرکزی برنامه و بودجه در این سازمان اشتغال داشت (سالهای 1360-1368). از آن زمان تا پایان عمرش به عنوان استاد تمام وقت در دانشگاه‌های ایران و خارج مشغول تحقیق و تدریس بود. (سال‌های 72-1371 به عنوان استاد مدعو دانشگاه آکسفورد انگلستان بود). در ضمن در سال‌های 1375-1376 و به دنبال بحران‌های شدید اقتصادی در سال‌های 1373-1374 وی با عضویت در شورای مشورتی ریاست جمهوری به ارائة نظرهای مشورتی برای حلّ مسائل اقتصادی کشور می‌پرداخت.

از سال 1381 با قبول مسئولیت ریاست مؤسسه عالی آموزش و پژوهش مدیریت و برنامه‏ریزی - که از ادغام دو مؤسسه آموزشی و پژوهشی (مرکز آموزش مدیریت دولتی و مؤسسه عالی پژوهش و برنامه‌ریزی در توسعه) به وجود آمده بود - به یکی از ارکان مهم سازمان مدیریت و برنامه‏ریزی بازگشت و فعالیت‏های اجرایی - تحقیقاتی خود را ادامه داد. او در این دوره تلاش گسترده‏ای را برای تهیه مقدمات برنامه چشم‏انداز کشور و برنامه چهارم توسعه آغاز کرد و در اسفند ماه همان سال، بزرگ‏ترین همایش اقتصاد ایران را با عنوان «چالش‏ها و چشم‏اندازهای توسعه ایران»، با حضور 35 مؤسسه تحقیقاتی و 600 نفر از صاحب نظران، محققان و دانشگاهیان کشور برگزار کرد. دکتر عظیمی تا روزهای واپسین حیات خود شغل معلمی را حفظ کرد و همیشه می‌گفت: «من یک معلم هستم».

ازدواج

دکتر عظیمی در سال 1360 با خانم احسانی به طرز بسیار ساده‏ای ازدواج کرد و ثمرة آن دو فرزند بود. پسرش دارای دکترای الکترونیک و دختر وی در مقطع کارشناسی ارشد مترجمی زبان فرانسه و ام بی آ تحصیلاتش را به پایان رسانده است.

خانم احسانی در طول حدود 22 سال زندگی با دکتر عظیمی همه شرایط و امکانات و محیط خانه را آن چنان که همسرش می‏خواست فراهم ساخت. وی می‌گوید:

«شیرین‏ترین دوران زندگی‏ام را با دکتر سپری کردم و افتخارم این است که با یک چنین انسان شایسته‏ای به سر بردم که امروز فقدان او را احساس می‏کنم و جایش خالی است و پس از رفتنش به سرای ابدی روز به روز به آثار و اندیشه‏ها و پیش‏بینی‏هایی را که برای بهبودی وضع اقتصاد کشور و دیگر مسائل مهم کرده بود، می‏رسیم».

آثار

در منابع و مآخذ موجود و با بررسی‌هایی که آقای خسرو نورمحمدی – مسئول ساماندهی و انتشار آثار دکتر عظیمی - پیرامون آثار ایشان تاکنون (1392) انجام داده‌اند، برای ایشان 8 جلد کتاب به صورت تألیف و ترجمه و پیش‌بینی حدود 800 اثر به گونة‌مقاله، جزوه، گزارش، متن سخنرانی، مصاحبه، میزگرد و اظهار نظر در حوزه‌های اقتصاد، توسعه، برنامه‌ریزی، سیاست و فرهنگ و غیره جمع‌آوری کرده‌اند. در اینجا ضمن معرفی فهرست آثار تألیفی و 317 مقاله و ... برای خوانندگان، به علاقمندان معرفی مجموعة آثار ایشان را با ذکر منابع و مآخذ و تاریخ آن به صورت کامل و مدوّن در فرصت دیگری وعده می‌دهیم.

تألیفات

1. بانک توسعه‏ای با تکیه بر بانک توسعه صنعت و معدن ایران، تألیف، دانشگاه تهران، 1353.

2. مقدمه‏ای بر نظریه اقتصادسنجی، ترجمه، امیرکبیر، 1359.

3. تورم، مقدمه‏ای بر علم اقتصاد، ترجمه، امیرکبیر، 1361.

4. سیاست اجتماعی در کشورهای توسعه نیافته، ترجمه، سازمان برنامه و بودجه، 1366.

5. مدارهای توسعه نیافتگی در اقتصاد ایران، تألیف در سال 1368، نشر نی، چاپ در سال 1378 و 8 بار چاپ در سال‏های بعد.

6. چشم‏انداز اقتصاد ایران در سال 1400 شمسی، تألیف، وزارت مسکن و شهرسازی، 1377.

7. ایران امروز در آینه مباحث توسعه، تالیف، دفتر نشر فرهنگ اسلامی، 1378.

8. بحران و تغییر در دوران پس از انقلاب (به زبان انگلیسی)، تألیف، دانشگاه آکسفورد.

مقالات و...

از دکتر عظیمی تا تاریخ 18/5/90 حدود 322 اثر به صورت مقاله،‌مجموعه، جزوه، گزارش، سخنرانی، مصاحبه، میزگرد گفتگو و اظهار نظر که به صورت مکتوب درآمده است، به کوشش آقای خسرو نورمحمدی به صورت الفبایی لیست شده که پس از تکمیل با ذکر مأخذ و منابع آن در اختیار علاقمندان قرار خواهد گرفت، به شرح زیر است:

1.   آثار سیاست‌های اقتصادی بر بازرگانی خارجی محصولات کشاورزی (خلاصه) -گزارش

2.   آرایش جهانی قدرت‌ها، خلیج فارس و منافع ملی ما

3.   آزادسازی و توسعه کشاورزی- آزادسازی و امنیت غذایی - گزارش

4.   آموزش ابتدایی و آینده توسعه در جامعه ایران

5.   آموزش سرمایه انسانی

6.   آموزش عالی در ایران و نقش آن از دیدگاه علم اقتصاد و مباحث توسعه

7.   آموزش و توسعه

8.   آموزش، سرمایه انسانی و توسعه اقتصادی

9.   آموزش، سرمایه انسانی و توسعه اقتصادی- سخنرانی

10. آموزش، فرهنگ و توسعه

11. آیا رابطه با آمریکا منافع اقتصادی ما را تأمین می‌کند؟

12. آیا نسل بعدی فقیرتر از ما خواهد بود؟

13. آینده‌نگری در انتخاب مزیت‌ها

14. اثرات متقابل رشد اقتصادی و محیط زیست

15. ارتقاء کارایی در بنگاههای دولتی

16. از برنامه چه می‌خواستیم به چه رسیدیم؟ -گفتگو

17. اصول و مفاهیم برنامه‌ریزی توسعه و برنامه‌های

18. اصول و مکاتب فکری در مباحث توسعه

19. اقتصاد آموزش و پرورش و توسعه

20. اقتصاد توسعه با نگاهی به ایران

21. اقتصاد در برنامه سوم (یکپارچکی یا جمع آرزوها)

22. اقتصاددان نهادگرا

23. الزامات اتخاذ سیاست جهانی شدن در صنعت اتومبیل ایران

24. الزامات تحولات توسعه‌ای و ساختار نهادی حکومت

25. الگو و استراتژی توسعه ایران در آینه قانون اساسی

26. الگوهای توسعه و نظم نوین جهانی (1371) - میزگرد

27. الگوی نظری اقتصاد ایران؟ هیچ، تسلیم شرایط عملی بوده‌ایم.

28. امنیت اقتصادی

29. انسان باوری، خردباوری، دین باوری

30. انقلاب ایران، سخنی بر چگونگی، هدفها و آینده آن

31. اهمیت صنعت خودرو در جوامع صنعتی

32. اولویت‌های مورد نظر در برنامه‌ریزی توسعه

33. ایران بر مدار توسعه

34. ایران جایگاهی در اقتصاد جهانی ندارد

35. ایران در ردیف کشورهای توسعه نیافته است

36. ایران در مباحث توسعه با چشم‌اندازی بر برنامه سوم

37. با این راه‌حل‌ها می‌توان به مرز یک میلیون شغل در سال رسید؟

38. بازخوانی حکایت گرگ و میش (جهانی شدن)

39. بازسازی ساختار تولیدی در جهت ورود به سازمان تجارت جهانی

40. بازسازی و نوسازی، سیاست‌های کلان اقتصادی ـ تجربه ساختار تثبیت و تعدیل اقتصادی ـ نوسازی و ضرورت بازنگری در استراتژی توسعه صنعتی- میزگرد

41. بانک‌ها پس‌انداز مردم را در تولید وارد کنند

42. باید بافت فعلی صنعت کشور و ساختار حمایت دولت تغییر یابد.- گفتگو (2)

43. باید برای وضع اسفبار درآمد ملی چاره‌ای بیاندیشیم (1)

44. باید سنجیده‌تر عمل کرد. یکسان‌سازی ارز، علاوه بر ایجاد مشکلات  بیشتر، توفیقی نخواهد داشت.

45. بایدها و نبایدهای توسعه بلند مدت ایران

46. بحثی پیرامون مفاهیم سیاست صنعتی

47. بحثی در رابطه با کیفیت برنامه نیروی انسانی و اشتغال و چگونگی بررسی آن -گزارش

48. بحثی در مفاهیم توسعه جامع و توسعه اقتصادی از دیدگاه تجربی

49. بحران اخیر اقتصادی در سطح جامعه ‌و رئوس مطالب در چگونگی حل و فصل این مشکلات

50. بحران اقتصادی و طراحی خطوط عمده برنامه و بودجه در شرایط بحرانی (1364) -گزارش

51. بحران و رکود در اقتصاد ایران و راه‌های خروج از بحران

52. بخش دوم گفت و گو با روزنامة جامعه (یا نشاط)

53. بدهی‌های خارجی کشور و خطوط اساسی در چگونگی بازپرداخت این بدهی‌ها

54. بدون عنوان (تحلیلی بر تحولات 8 سال دوران سازندگی آقای هاشمی رفسنجانی) -گزارش

55. بدون عنوان (گات، WTO)

56. بر بستر این اقتصاد، جامعه مدنی شکل نمی‌گیرد (1 و 2)

57. برای رسیدن به وضعیتی مطمئن 10 سال کار لازم است هیچ ‌راه‌حل جادویی وجود ندارد – نه کنترل دولت، نه حاکمیت انگیزه خصوصی

58. بررسی روابط بین صنعت خودرو و سایر صنایع پیوندهای گسترده پسین و پیشین صنایع خودرو -میزگرد قشم

59. بررسی نظام تخصیصی ارز به واحدهای تولیدی تحت پوشش سازمان گسترش و نوسازی صنایع ایران(جلد1و2)-گزارش

60. برنامه پنجساله دوم، تغییر نگرش یا تغییر شرایط

61. برنامه چهارم- چند پیشنهاد

62. برنامه‌ریزی اقتصادی(جزوه کلاسی)

63. برنامه‌ریزی چیست، برنامه‌استراتژیک کدام است؟

64. برنامه‌گذاری در ایران (کشوری سنتی ـ باستانی) -گزارش

65. برنامه‌های مؤسسه عالی آموزش و پژوهش برنامه‌ریزی و توسعه

66. بهره‌وری در فرآیند توسعه

67. بهره‌وری و توسعه اقتصاد ملی در ایران

68. بهره‌وری و توسعه اقتصاد ملی در ایران - مجموعه مقالات

69. بهره‌وری و توسعه اقتصادی در ایران

70. بهشت زمینی

71. بودجه ابزاری در دست دولت برای کنترل مردم

72. بودجه و توسعه اقتصادی در ایران

73. بودجه و وضعیت مالی دولت در ایران

74. بیانیه عزم ملی توسعه تحقیقات

75. بیمه، توسعه و زندگی اقتصادی در جامعه

76. بیهوشی مغزی یا کما اقتصاد ایران

77. پایایی صنعت خودرو در کشور در شرایط ادغام اقتصاد ایران در اقتصاد جهان

78. پیدایش طبقه‌اجتماعی جدید در ایران

79. پیشنهاد خطوط اساسی الگویی برای برنامه‌ریزی در ایران براساس اصول قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران-گزارش

80. تئوری توسعه و مسائل اقتصاد ایران (منتخبی از مقالات و یادداشت‌ها) جلد 2 و 3 - مجموعه مقالات

81. تئوری توسعه، تعاریف، مفاهیم و مباحث کلی

82. تبیین سند خودرو در برنامه سوم / تعهدات صنعت خودرو / انتظارات صنعت خودرو -گزارش

83. تبیین و تشخیص تشابهات و تفاوت‌های سیاستهای موجود با هریک از مجموعه‌های سیاستی مکاتب اقتصادی هشت‌گانه -فصل چهارم

84. تحقق کارایی «شوراها» در گرو شناخت واقعی آن است

85. تحلیل ساختار بودجه‌ای ایران

86. تحلیل شرایط و سیاست‌های اقتصادی در دوره جنگ

87. تحلیل محتوایی فقر

88. تحلیل و ارزیابی برنامه اول توسعه ایران

89. تحلیلی مختصر از پدیده تورم

90. تحلیلی مختصر از تحول بودجه عمومی کشور طی سال‌های 64-1350-گزارش

91. تحول فرهنگی در فرآیند توسعه- سخنرانی در هیأت امنای کتابخانه‌های عمومی کشور در مورد

92. تحولات اخیر اقتصاد ایران از دیدگاه تئوری توسعه (1375) -سخنرانی در برنامه ادواری مؤسسه بانکداری

93. تحولات شهرسازی و معماری کشور در گذر توسعه‌ای

94. تصوری از مبنای تلقی آزادی/فرهنگ، انسان و آزادی

95. تصویری از اقتصاد ایران و چشم ‌انداز آینده

96. تعریف

/ 0 نظر / 17 بازدید