نهادهای پانزده گانه توسعه

نویسنده: دکتر حسین عظیمی

 

برای مطالعه متن به ادامه مطلب مراجعه نمایید:


 

بحثی که در خصوص نهادهای اصلی مطرح است، اینکه چه نهادهایی را باید متناسب کنیم تا بتوانیم از درصد بالاتری از ظرفیت جامعه اصتفاده کنیم و مشکلات کشور و مردم را در زمینه اقتصادی حل و فصل نماییم؟ دکتر حسین عظیمی‌‌بیان می‌‌کند ما باید تلاش کنیم نهادهای تأمین کننده، تحکیم کننده و تضمین کننده این اندیشه را در جامعه بیابیم و ببینیم که چگونه می‌‌توان آنها را تقویت کرد. این اندیشه‌ها کدام اند؟ و برخی از اندیشه‌ها و اعتقادات در دنیای قدیم و در دنیای جدید ( تمدن قبلی – تمدن فعلی ) را بیان می‌‌کند که در ادامه جدول آن می‌‌آید.

نهادهای اصلی و مهم توسعه عبارتند از:

1-  دموکراسی

اولین نهاد، نهاد حکومتی است، نهاد حکومتی تمدن جدید متکی بر دموکراسی است. اساس دموکراسی بسیار ساده است. دموکراسی نظامی‌‌است که در گام نخست مشروعیت علم در امور واقع در حوزه علم را پذیرفته است. در نظام دموکراسی پذیرفته می‌‌شود که تصمیمی‌‌که علم می‌‌تواند بگیرد، هیچ کس در هیچ جا حق ندارد دخالت کند، مجلس حق ندارد در تصمیمات علمی‌‌دخالت کند و سایر ارگان‌ها هم به همین گونه در واقع از منظر وی دموکراسی یعنی:

1.       پذیرش مشروعیت علم در امور علمی؛

2.       پذیرش آرای عمومی‌‌در امور غیر علمی

در نتیجه ویژگی‌های اصلی لازم نهاد حکومتی متکی بر دموکراسی عبارت است از:

- مشروعیت علم در امور علمی؛ - مشروعیت آرای عمومی‌‌در امور غیر علمی؛ - محدودیت دولت؛ - عدم تمرکز در تصمیم گیری‌ها؛ مشارکت خلاق، واقعی و شکوفای مردم.

2-  نهاد قضایی

دومین ساختار و نهادی که باید در زمینه تضمین شکوفایی اندیشه و بصیرت تمدن جدید، یعنی توسعه کشور مورد توجه خاص قرار گیرد، نهاد و ساختار قضایی کشور است.

ایشان اشاره می‌‌کند ساختار قضایی باید بر اساس این مفاهیم شکل گیرد و عمل کند:

1-      نظام قضایی باید مستقل از مسائل سیاسی باشد؛

2-      نظام قضایی باید قدرتمند باشد؛

3-      نظام قضایی باید کارا باشد؛

4-      نظام قضایی باید سریع باشد؛

5-      نظام قضایی باید قانونمند باشد؛

6-      نظام قضایی باید در دسترس عموم باشد؛

7-      نظام قضایی باید خدمات خود را به قیمت ارزان یا رایگان ارائه کند.

وی همچنین اشاره می‌‌کند اگر نظام قضایی در هر یک از این زمینه‌ها دچار اشکال باشد، حصول به تمدن جدید و استفاده از ظرفیت‌های کشور دچار مشکل می‌‌شود و الگوی توسعه نامناسب می‌‌شود.

3-  رسانه‌های جمعی

سومین نهاد تضمین کننده شکوفایی سرمایه انسانی و توسعه، نهاد رسانه‌های جمعی است که باید حداقل دارای سه ویژگی اصلی، استقلال، تنوع و فراگیری باشد.

باید ببینیم که آیا واقعاً رسانه‌های جمعی ما مستقل از دولت هستند؟ آیا تنوع کافی دارند؟ و آیا پوشش کافی دارند؟ وی اشاره می‌‌کند مثلاً اگر مجله یا روزنامه، رادیو و یا شبکه ای تلویزیونی داشته باشیم که مدافع منافع صاحبان صنعت یا مدافع منافع مصرف کنندگان یا مدافع منافع صادرکنندگان، یا وارد کنندگان یا شهرنشینان، یا روستاییان و... باشد، این نوع رسانه ظاهراً رسانه بدی است، در حالی که واقعیت درست عکس آن است، کشور باید رسانه‌های ملی داشته باشد، ولی ضمناً لازم است که رسانه‌های گروهی و مدافع گروه‌های خاص هم داشته باشد رسانه‌ها طبق آنچه در قانون اساسی آمده است، باید آزاد باشند، که عقاید و آرای مختلف را مطرح نمایند، بدون اینک اخلالی در نظم عمومی‌‌جامعه به وجود آورند، بتوانند نظرگاه‌های مختلف را تبیین کنند. منابع مالی آنها نباید به طور مستقیم و یا غیر مستقیم وابسته به دولت باشد و... به هر حال رسانه‌های جمعی مستقل، متنوع و فراگیر، از ضرورت‌های توسعه جامعه اند.

4-  دانشگاه و آموزش عالی

نهاد چهارم، نهاد دانشگاه و آموزش عالی است. در اینجا هم باید چند ویژگی اصلی در این نهاد وجود داشته باشد که عبارت اند از: استقلال، اعتبار و در دسترس بودن برای صاحبان استعداد.

ویژگی‌های اصلی توسعه لازم این است که باید اداره دانشگاه‌ها مستقل از دولت و در اختیار برگزیدگان هیئت علمی‌‌دانشگاه باشد؛ یعنی باید دانشگاه، استاد خود را بر اساس صلاحیت علمی‌‌و دانشجوی خود را بر اساس صلاحیت و استعداد آموزشی انتخاب کند. اساتید دانشگاه باید مدیران و رؤسای دانشگاه را انتخاب کنند.

بودجه دانشگاه باید مستقل از تصمیم گیری دولت باشد. دولت‌ها بر اساس نیاز کشور باید در حد امکان مالی خود شهریه دانشجویان با بنیه مالی ضعیف و استعداد خوب را به دانشگاه بپردازند.

خلاصه اینکه نهاد دانشگاهی نیز باید مستقل از دولت، معتبر و در دسترس استعدادهای درخشان جامعه باشد وگرنه بخشی از ظرفیت‌های جامعه عاطل خواهد بود.

5-  احزاب سیاسی

پنجمین نهاد، احزاب سیاسی است که ویژگی‌های اصلی توسعه لازم این نهاد اینکه مستقل از دولت، متنوع و فراگیر، نه اینکه به محض تأسیس وابسته به دولت شوند، و ویژگی دیگر اینکه محل پرورش نوآوران سیاسی ( سیاست مداران خبره ) باشد. وی تأکید می‌‌کند نوآوران سیاسی که سرنوشت اقتصادی جامعه تا حد زیادی به آنها وابسته است محل و مؤسسه پرورش می‌‌خواهند. دنیا تا امروز محل پرورش آنها را تنها در احزاب یافته، یعنی اگر احزاب سیاسی نداشته باشید، بی تعارف سیاست گذار مورد انتظار را نخواهید داشت، با توجه به فقدان این احزاب در کشور است که ما به صورت سیستماتیک نوآور سیاسی پرورش نمی‌‌دهیم، لذا بخشی از ظرفیت جامعه تلف می‌‌شود و عاطل می‌‌ماند.

6-  نهاد مؤسسات نظریه پردازی، مجامع علمی‌‌و مؤسسات تحقیقی

ویژگی‌های اصلی توسعه لازم برای این نهاد، مستقل از دولت، متنوع، آزاد و فقط محدود به حدود علم، محل پرورش دانشمندان باشد. وی بیان می‌‌کند در ایران ما مکتب فکری نداریم، مکتب فکری به این معنا که باید در مکاتب اجتماعی، مکتب فکری به وجود آید. منظور از نهاد نظریه پردازی جایی است که خبرگان شناخته شده کشور تحقیقاتی می‌‌کنند که پشتیبان تصمیم گیری کلان است. ممکن است چنین نهادی سازمان غیر دولتی باشد یا به صورت خیریه اداره شود.

ایشان اشاره می‌‌کنند در دنیا نظریه پردازی رواج دارد، مثلاً در آکسفورد متشکل از 30 کالج است، مشهور بود که در یکی از این کالج، تعداد اساتید بیش از تعداد دانشجویان است و مشهور بود که عمده سیاست‌های دولت انگلیس در جلسات غیر رسمی‌‌این کالج شکل می‌‌گیرد. اکثر استادان این کالج فول پروفسور و استاد تمام بودند یا کسانی بودند که کاندیدای جایزه نوبل بودن یا کسانی بودند که اختیارات فوق العاده بالایی داشتند.

7-  مؤسسات پژوهش‌های کاربردی

ویژگی‌های اصلی توسعه ای لازم در این نهاد، مستقل از دولت متنوع، فراگیر، محل پرورش نوآوران فنی ( مخترعین ) است. ایشان اشاره می‌‌کند در جامعه ایران، اصلاً سازمان تربیت کننده این مؤسسات وجود ندارد و طبیعی است که ما در این زمینه‌ها نوآور نداریم و این کار را نمی‌‌توان به تصادف واگذار کرد، اینکه گاهی به طور تصادف نوآور فنی پیدا می‌‌کنیم و نوآور فنی، ثروتی نیست که دفعتاً به دست بیاید.

8-  ساختار بودجه دولت

وی معتقد است یکی از نهادهای که در ایران در الگوی توسعه کشور مورد توجه قرار نمی‌‌گیرد، همین نهاد است و هم چنین اشاره می‌‌کند امروز بودجه دولت بایستی متکی بر فعالیت اقتصادی مردم باشد، نه زندگی مردم متکی به بودجه دولت. اضافه می‌‌کند در ایران باید بیندیشیم که چگونه می‌‌توانیم هم از بخش نفت استفاده معقول ببریم، که باید ببریم، زیرا اولاً: از مواهب طبیعی ما است و ثانیاً پیوند بخش نفت با بودجه دولت قطع شود.

در واقع ساختار بودجه باید متکی شود بر تولید اقتصادی جامعه و در حقیقت کار مردم. دکتر عظیمی‌‌در یکی از سخنرانی‌های خود می‌‌گوید ما بر اساس ضوابط فنی به نهادها و سازمان‌هایمان فکر کنیم و نه بر اساس داستان‌های ارزشی.

نهاد بسیار مهم دیگر مجلس است. مجلس نهادی است که اگر ضوابط فنی در آن رعایت نشود مشکلات اساسی گریبان ما را خواهد گرفت. اولین ضابطه فنی این است که لوایحی که به مجلس می‌‌آید حداقل باید شش گزارش توجیهی داشته باشد، همه مجالس پیشرفته چنین اند. من می‌‌پرسم کدام لایحه با شش گزارش توجیهی به مجلس تقدیم می‌‌شود. سال‌ها است که دیگر من از نزدیک با این لوایح درگیر نیستم، ولی یادم می‌‌آید که در سازمان برنامه قدیم یک لایحه بسیار قطور راجع به مالیات برارزش افزوده برای نظرخواهی آمده بود، فکر کردم حتماً گزارش توجیهی دارد و بقیه آن تبصره‌ها است. فکر کردم اشتباه شده، زنگ زدم به دوستاه در وزارتخانه، گفتند گزارشات توجیهی همین است و بس، محاسبه کردم دیدم آن لایحه اولیه اگر بخواهد اجرا شود به اندازه کل کتاب‌های درسی ایران فقط فاکتور باید صادر شود. من دیگر بقیه لایحه را مطالعه نکردم و در پاسخ نوشتم که چنین چیزی غیر ممکن است، پس روی آن فکر نکنید، اما در کشورهای خارجی لوایح معمولاً همراه با شش گزارش توجیهی تقدیم می‌‌شود.

یکی گزارش توجیهی اجرایی، به این معنا که بدون توجه به این که ایده لایحه خوب است یا بد، فقط این سئوال مطرح می‌‌شود که آیا قابل اجرا است؟

توجیه دوم، توجیه فنی است که اصلاً ربطی به خوبی و بدی ایده ای ندارد که نماینده مجلس باید در مورد آن تصمیم بگیرد، در توجیه فنی برای مثال از نظر حقوقی سئوال می‌‌شود که آیا این اصطلاحات به کار گرفته شده حقوقی است ؟ آیا قابل تعبیر و تفسیر است ؟ قوانینی که منسوخ شده کدام‌ها هستند؟

توجیه سوم، گزارش توجیه مالی است. در توجیه مالی این سئوال مطرح می‌‌شود که لایحه مذکور چقدر برای دولت خرج دارد؟ چقدر درآمد ایجاد خواهد کرد؟

توجیه چهارم، توجیه اقتصادی است، یعنی از دید متغیرهای اقتصادی اصلی، تولید سرانه، بیکاری، صادرات، ارز و مقولاتی از این قبیل که غیر از مقولات مالی است، در گزارش اقتصادی این سئوال مطرح می‌‌شود که لایحه در صورت تصویب چه اثری روی متغیرهای اقتصادی دارد.

گزارش پنجم، توجیه اجتماعی است، چون لایحه ای اگر قانون شود الزاماً گره‌هایی در جامعه از آن سود می‌‌برند و گروههای دیگر زیان می‌‌بینند، این لایحه تجزیه و تحلیل می‌‌کند که کدام گروه چه مقدار سود و چگونه سود می‌‌برند و ساختار اجتماعی جامعه با این لایحه تغییر خواهد کرد یا نه ؟

در نهایت گزارش توجیهی سیاسی است. به عبارت دیگر بحث می‌‌کند که ساختار سیاسی جامعه تحت این لایحه تا چه اندازه تغییر می‌‌کند و البته ممکن است جنبه سیاسی یک لایحه کمتر باشد یا بیشتر، به هر حال معمولاً وقتی یک لایحه به مجلس می‌‌آید باید اگر مثلاً دو صفحه توجیهات داشته باشد تا ابعاد مسئله روشن شود، ولی متأسفانه وقتی به لوایح نگاه می‌‌کنیم که به مفهوم توجیه توجه نمی‌‌کنند و این اتفاقاتی که در مجلس ما می‌‌افتد و هزار تا مسئله دیگر به این مشکل بر می‌‌گردد.

9-  نظام آموزشی فنی و حرفه ای

ویژگی‌های اصلی توسعه لازم در این قسم از نهاد عبارتند از: فراگیر، در ارتباط مستقیم با بافت اقتصادی جامعه، محل عرضه نیروی انسانی ماهر باشد.

10-  مجامع و تشکیلات صنعتی – تولیدی شرکت‌های سرمایه گذاری

ویژگی‌های اصلی توسعه لازم این نهاد، توسعه مستقل از دولت، متنوع، دارای قدرت، محل پرورش نوآوران اقتصادی باشد.

11-  نظام آموزش عمومی

نظام آموزش و پرورش عمومی‌‌ایران نهاد یازدهم است که ویژگی‌هایش باید، فراگیری، متکی بودن بر پرورش انسان‌ها باشد، وی معتقد است نگرش‌های حاکم بر آموزش‌های ایران نادرست است. وظیفه مدارس پایه در جریان توسعه، اجتماعی کردن انسان‌ها است. وظیفه آنها این است که به انسان بیاموزند ی دوران جدید وجود دارد که عم و آزادی مبنای آن است.

 

12-  زیرساخت‌های اقتصادی

ویژگی‌های اصلی توسعه لازم در این نهاد، اینکه شبکه بانکی گسترده، بازار سرمایه، مهار منابع آب و خاک، شبکه تأمین انرژی، تجهیزات وسیع تولیدی، پذیرفته بودن پی گیری سود در امور اقتصادی از جمله ویژگی‌های این نهاد محسوب می‌‌شود.

13-  زیرساخت‌های اجتماعی

ویژگی‌های اصلی توسعه لازم این نهاد، نظام حمایت‌های اجتماعی معقول و فراگیر، نظام بیمه‌های اجتماعی فراگیر، نظام بیمه‌های فردی فراگیر می‌‌باشد.

14-  نظام پیوستگی اقتصاد در جهان

ویژگی‌های اصلی توسعه ای لازم این نهاد عبارتند از:

-     عضویت مؤثر در سازمان‌های بین المللی- نظام گمرکی نسبتاً باز-نظام حمایت‌های اقتصادی متناسب

15-  نظام تشنج زدایی از روابط خارجی

ویژگی‌های اصلی این نهاد:

-          سیاست خارجی معقول-نیروهای دفاعی کافی- اتحادیه‌ها و پیوند‌های منطقه

 

نهادها و ساختارهای سازمانی تامین کنند، تحکیم کننده و شکوفاساز تمدن جدید و لازم برای توسعه ایران در مقطع فعلی

 

 

ویژگی های اصلی توسعه ای لازم

نام نهادها

ردیف

  • پذیرش مشروعیت علم در امور علمی؛
  • پذیرش آرای عمومی‌‌در امور غیر علمی
  • عدم تمرکز در تصمیم گیریها
  • مشارکت خلاق، واقعی و شکوفای مردم

دموکراسی

1

  • مستقل از دولت
  • مقتدر
  • قانونمند
  • کارآ
  • سریع
  • ارزان
  • در دسترس عموم

نهاد قضایی پاسدار حریم آزادی های مردم

2

  • مستقل از دولت
  • متنوع
  • فراگیر
  • آزاد

رسانه‌های جمعی

3

  • مستقل از دولت
  • معتبر
  • در اختیار صاحبان استعداد

دانشگاه و موسسات آموزش عالی

4

  • مستقل از دولت
  • متنوع
  • فراگیر
  • محل پرورش نوآوران سیاسی ( سیاست مداران خبره )

احزاب سیاسی

5

  • مستقل از دولت
  • متنوع
  • آزاد و فقط محدود به حدود علم
  • محل پرورش دانشمندان

مؤسسات نظریه پردازی، مجامع علمی‌‌ و مؤسسات تحقیقی

6

  • مستقل از دولت
  • متنوع
  • فراگیر
  • محل پرورش نوآوران فنی ( مخترعین )

 (R & D) مؤسسات پژوهش‌های کاربردی

7

  • مستقل از دولت
  • متنوع
  • دارای قدرت
  • محل پرورش نوآوران اقتصادی

مجامع و تشکیلات صنعتی – تولیدی شرکت‌های سرمایه گذاری

8

  • متکی بر تولید اقتصادی جامعه
  • متکی بر کار مردم
  • قانونمند
  • متکی بر نگرش آینده نگری و مدیریت علمی-فنی

ساختار بودجه دولت

9

  • فراگیر
  • متکی بر هدف اصلی پرورش انسان‌های نو و اجتماعی کردن انسان ها
  • رایگان برای عموم
  • متکی بر نیروی انسانی ویژه و فضاهای آموزشی مناسب
  • ...

نظام آموزش عمومی

10

  • فراگیر
  • در ارتباط مستقیم با بافت اقتصادی جامعه
  •  محل عرضه نیروی انسانی ماهر

نظام آموزشی فنی و حرفه ای

11

  • شبکه بانکی گسترده
  • بازار سرمایه
  • مهار منابع آب و خاک
  • شبکه تأمین انرژی
  • تجهیزات وسیع تولیدی
  • پذیرفته بودن پی گیری سود در امور اقتصادی
  • ...

زیرساخت‌های اقتصادی

12

  • نظام حمایت‌های اجتماعی معقول و فراگیر
  • نظام بیمه‌های اجتماعی فراگیر
  • نظام بیمه‌های فردی فراگیر

زیرساخت‌های اجتماعی

13

  • سیاست خارجی معقول
  • نیروهای دفاعی کافی
  • اتحادیه‌ها و پیوند‌های منطقه ای اقتصادی قوی
  • پیوندهای فرهنگی گسترده

نظام تشنج زدایی از روابط خارجی

14

  • عضویت مؤثر در سازمان‌های بین المللی
  • نظام گمرکی نسبتاً باز
  • نظام حمایت‌های اقتصادی متناسب

نظام پیوستگی اقتصاد در جهان

15